دانلود نماید.

همچنین می توانید مقاله " تبارشناسی گردشگری (صورتبندی یک پدیده جغرافیایی) را از اینجا دانلود نماید.

همچنین مقاله " مدل ترکیبی در توسعه فضایی گردشگری روستایی " را از اینجا دانلود نماید.

تقاضاي فردي محصولات گردشگري عموماً با تصميمات سختي همراه است زيرا مصرف كننده در چند سطح به انتخاب دست مي‌‌زند كه لزوماً متوالي نيستند. ميزان تقاضاي كل هر محصول گردشگري را تنها هنگامي مي‌‌توان به درستي مورد بررسي قرارداد كه نتيجه اين تصميمات فردي تقاضا روشن شده باشد. در اين جا، انتخاب هاي اساسي زير مورد بررسي قرار خواهد گرفت :

نوع گردشگري : اولين و شايد ساده‌‌ترين انتخاب ( به غير از انتخاب بين خريد يا عدم خريد) اين است كه چه نوع گردشگري انجام گيرد. در بعضي موارد وضعيت عدم انتخاب پيش مي‌‌آيد. مانند مسافرت كاري براي فروش محصول، تشرف به زيارت، حضور در رويداردهاي ورزشي و شركت در مراسم ازدواج. درجه تعهد و التزام، تضمين را مشخص مي‌‌كند.

 مقصد : انتخاب دوم، انتخاب مقصد است. مقصد مي‌‌تواند يك مكان ( چند مكان به عنوان بخشي از يك تور) يا حتي مقصدي متحرك مانند كشتي مسافربري باشد. تقاضاي فرد به تكنولوژي مصرف در مقصد بستگي دارد. منظور از تكنولوژي مصرف اين است كه مقصد چگونه مشخصه هاي لازم براي حداكثر شدن مطلوبيت گردشگر را عرضه خواهد كرد. درجه جانشيني مقصدها با يكديگر به مشابهت مشخصه هاي آنها بستگي دارد.

 شيوه سفر : گردشگر در سومين انتخاب بايد شيوه سفر را برگزيند. نوع و مقصد سفر غالباً شيوه سفر خاصي را تحميل مي‌‌كند يا يك شيوه را تنها انتخاب ممكن قرار مي‌‌دهد. اما گاهي سطوح مطلوبي از سرعت، راحتي، آسايش، ايمني سفر و غير آن وجود دارد كه قيمت شيوه سفر بهينه يا مدت زماني كه گردشگر براي سفر كردن در اختيار دارد قيد اصلي در برابر دستيابي به آن است. براي بعضي گردشگران خود سفر يا به عبارت ديگر عزيمت از نقطه‌‌اي به نقطه ديگر ( نه سفر يك روزه، سير و سياحتي، كه در واقع بيشتر به شكل يك جاذبه است تا جابجايي) مطلوبيت بسيار زيادي در بر دارد. براي گردشگران ديگر وقت و پول صرف شده براي سفر هزينه‌‌اي است كه حتي الامكان بايد كمتر شود.

شيوه سفر مي‌‌تواند چند نوع وسيله را در بر گيرد. براي مثال، در حالي كه تا كسي تنها وسيله‌‌اي است كه   گردشگر با آن مي‌‌تواند از فرودگاه مقصد به هتل يا مسافرخانه برود و اثاثه‌‌اش را نيز ببرد وي مي‌‌توانست اتومبيل شخصي خود را تا فرودگاه براند و در آنجا پارك نمايد. بنابراين، تقاضاي سفر استفاده از پايانه ها و محوطه هاي پاركينگ را نيز در بر مي‌‌گيرد كه مشخصه‌‌ها و قيمتشان بايد مد نظر قرار گيرد.

انتخاب اقامتگاه و جاذبه ها : انتخاب اقامتگاه همچون شيوه سفر ممكن است با توجه به ساير تصميمات گردشگر از پيش معين شده باشد. تماشاي بيابان ممكن است مستلزم چادر زدن در بيابان باشد، مسافران كاري احتمالاً بايد در يك هتل اقامت كنند كه يا شركتشان قرار داد بسته و ممكن است به عنوان قسمتي از سفر براي ديدن دوستان و بستگان التزام به تأمين اقامتگاه وجود داشته باشد. براي عده‌‌اي از مردم به دست آوردن خانه دوم يا مشاركتي ( يا حتي كاروان تفريحي) آنان را از استفاده از آن در هر فرصت تعطيلاتي باز مي‌‌دارد، حتي اگر عده‌‌اي گاهي اوقات از اقامت عادي در جايي ديگر مطلوبيت بيشتري به دست آورند. اقامتگاه يك بسته بزرگ از مشخصه هاي ملموس و خدماتي را شامل مي‌‌شود كه اغلب به مراتب بيشتر از وسايل حمل و نقل با نيازهاي مصرف كننده قابل تطبيق است. در هنگام معامله با عرضه كننده، اجزايي چون ترتيبات غذايي، اتاق عمومي دلپذير، تلويزيون و تعداد تختهاي اطاق مي‌‌تواند انعطاف پذير باشد. در اين مورد، مشخصه هاي ديگر كه ثابت هستند ( مانند مكان اقامت) و قيمت متغيرهاي اصلي مؤثر بر تقاضا خواهند بود.     چون احتمال مي‌‌رود هزينه هاي اقامت بزرگترين جزء كل هزينه هاي مقصد باشد، پس قيمت نسبي اقامتگاه اغلب مي‌‌تواند تصورات گردشگر از مقصد و در نتيجه، تقاضاي وي را تحت تأثير قرار دهد.

 جاذبه ها و اقلامي چون سوغاتي شايد ساده‌‌ترين تقاضا را در ميان محصولات گردشگري داشته باشند. در اكثر موارد، محصول مورد تقاضا، بخش لاينفك سفر گردشگري است كه خود يك محرك عمده است يا محصول اضافي كه به اختيار، خريداري مي‌‌شود.

روش خريداري : روش خريداري آخرين انتخاب عمده مصرف كننده گردشگري است. اين انتخاب علاوه بر تعيين مجراي خرده فروشي مورد استفاده، انتخابهاي زير را نيز شامل مي‌‌شود:

آيا كل بسته خدمات گردشگري را بخرد يا تك تك خدمات آن را

آيا خدمات را مستقيماً از عرضه كنندگان ( مانند هتلها، مسافرخانه ها) بخرد يا از طريق آژانس‌‌ها

به كدام تور فروش عمده، عامل يا آژانس روي آورد و يا خود رأساً عمل كند و يا از آشنايان سؤال كند.

جذب گردشگران در ساختار بازاريابي نوين بر پايه جلب مشاركتهاي مردمي و با همكاري بخش هاي خصوصي، عمومي و دولتي امكان پذير است.در حقيقت  ارائه محصول نو در بازارهاي هدف و جذب مشتريان جديد و قديمي در يك فرايند سيستمي، نيازمند شناخت انگيزه هاي روحي و رواني گردشگران است . اينكه چرا مردم به مسافرت ميروند ؟ و اينكه چه عواملي موجب ايجاد انگيزه مي شود كه مردم به مكان مشخصي بروند ؟ دو مقوله متفاوت است . در پرسش نخست ؛ درك رواني مسافر مطرح است در حاليكه در پرسش دوم جنبه هاي جذابيت و كشش مقصد مورد نظراست .بنابراين با هدف ارضاي خواسته ها و نيازهاي انگيزشي مسافران و جذب آنان درمحل هاي خاص بايد به دو عامل انگيزشي Push factors و عامل جذب Pull factorsتوجه نمود.( چاك وسولا 1382،188).

بدين منظور بايد طي پژوهش هاي ميداني ، روانشناختي و اجتماعي ، تئوري هاي انگيزش در گردشگري مقصد را تعريف كرد تا جهت آينده محتوا و بسترگردشگري منطقه موردنظر مشخص گردد . بايد توجه داشت كه فرايند گردشگري در بستري به نام جامعه صورت مي گيرد و به پيروي از آنان پيوسته در حال تغيير است . پس بقاء محصول و پايداري آن جز با شناخت عوامل انگيزش و جذب در بازارهاي هدف امكان پذير نيست.اين پژوهشها بايد در پي شناخت انگيزه مسافر، ويژگيهاي مقصد،ويژگيهاي نوع سفر،خصوصيات تركيب جمعيتي ، اجتماعي و فرهنگي مسافر صورت گيرند.( چاك و سولا،1382، 194).

مسافران و گردشگران با انگيزه ها و علل گوناگوني مسافرت مي نمايند . مقاصد گردشگري ـ بازارهاي هدف ـ شامل عناصري است كه با هم تركيب مي شوندتا گردشگر را به اقامت در يك محل تشويق نمايند. جاذبه هاي ممتاز ، بناهاي موجود ، خدمات عرضه ، شرايط مثبت حاكم بر محيط ، آب وهوا و فرهنگ از جمله عوامل اصلي جذب در مقاصد گردشگري اند( لومسدون،1380 ، 336) ، اما در كنار اين عوامل توجه به انگيزه هاي مسافران و فراهم آوردن امكانات ملموس و نا ملموس مورد نياز ، راحتي سفر ، گستردگي راه ها ، امنيت ، آرامش ، آزادي و بهداشت از جمله شاخص هاي بازاريابي در بازارهاي هدف محسوب مي شوند( محلاتي ،1380، 21،44).

در بعد فردي نياز به امنيت روحي و جسمي و خود شكوفايي شخصيتي و رواني (louncoar,1994: 31) و در بعد اجتماعي اعمال سياست هاي اجتماعي مطلوب ، جلب مشاركت هاي مردمي ( در پرتو حرمت گذاشتن به آزادي هاي فردي و اصالت فرهنگ ها ) ، شناخت ، احترام و فهم يكديگر از جمله زير ساخت هاي پايداري بازار هاي گردشگري است.(بوني فيس  ، 1380 ،13) بنابراين به منظور توسعه سياست هاي گردشگري و پايداري بازارهاي آن بايد به پنج محور ذيل توجه داشت :

1ـ   بهبود و گسترش بازارهاي گردشگري و انطباق آن با تقاضاي مسافران

2ـ توليد محصولات جديد و نو گرايي در نحوه ارائه محصولات با توجه به تقاضاي مشتريان

3ـ توسعه و سازگاري حمل و نقل و اقامت با خواسته هاي گردشگران

4ـ تدوين قوانين مناسب

5ـ توجه به آموزش هاي حرفه اي در گردشگري منطقه مورد نظر

 علاوه بر آن  بايد به عناصر تقاضا در بازاريابي نيز توجه كرد ؛ فضا،الگوهاي فضايي گردشگري و نوع حيطه هاي تصميم گيري از جمله عوامل تعيين كننده تقاضا در بازار است (لي، 1378 ،ص31).گرد آوري وتدارك آمارهاي دقيق،به هنگام،استراتژيك و تجزيه و تحليل بازارهاي هدف به سياست گذاران و برنامه ريزان كمك مي كند تا همسو با تغييرات انگيزه هاي مسافران در راستاي پايداري گردشگري در منطقه مورد نظر گام بردارند. باتوجه به اينكه مشكل ترين وظيفه بازاريابان پيش بيني ـ كمابيش ـ دقيق و درست تقاضااست ، پيش بيني آينده بازار و ميزان رونق آن ـ در سايه تحقيقات ـ كمك مي كند مهلت مناسبي براي اجراي   برنامه ها فراهم شود. براين اساس بايد با توجه به تغييراتي كه در انگيزه ها و به دنبال آن در سليقه هاي مسافران صورت مي گيرد ، به پيش بيني و طراحي بازارهاي نو(خلق ـ توزيع ـ تبليغ ـ ترويج ـ گسترش و قيمت گذاري )‌ پرداخت.

پيش بيني تقاضا ، مديريت نويني را در بازاريابي و شناخت بازارهاي هدف ـ مبتني بر انگيزه ها و سليقه هاي مشتريان ـ طلب مي كند . بنابراين تدوين مديريت نوين گردشگري در يك تحليل سيستمي،با توجه به اصول و شاخص هاي پايداري اجتناب ناپذيراست، تا ضمن شناخت نقاط قوت،از فرصت  هاي موجود و آينده به منظور رفع نقاط ضعف بهره گيري نموده و تهديدهاي آتي را ( ناپايداري،نابودي فرهنگ ها، تخريب محيط زيست ) و در يك برنامه ريزي مدون و استراتژيك به حداقل برساند . بدين منظور شناخت انگيزه هاي گردشگران در سه مرحله ضروري است :

   الف) قبل از ورود به منطقه موردنظر   ب) حين اقامت در آن منطقه   ج) پس از اتمام سفر

 چون گردشگران از ديدگاه روانشناختي و رفتارگرايي اجتماعي نيازمند همدلي و تفاهم مشترك اند، لازم است بدانيم با چه انگيزه و اهدافي(به منطقه موردنظر )  مسافرت كرده اند؟ اين منطقه چه مزايايي دارد ؟ براي توسعه منطقه بايد از چه الگويي(متناست با خواسته هاي مشتريان ) استفاده شود ؟ براين اساس بايد آمار گردشگران و ويژگي هاي آنان،انگيزه ها،تركيب جمعيتي، مدت اقامت،الگوهاي مصرف،الگوهاي مسافرت(تاريخي ، فرهنگي ، زيست محيطي ، نوگرا) خواسته هاي مسافران ( رواني،زيربنايي،انساني و اجتماعي) مورد باز كاوي قرار گيرد. اين امر موجب مي شود برنامه ريزي هاي منطقه اي انجام شده در ارتباط با برنامه هاي ملي و محلي در يك ساختار سيستمي مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرد.

در پيرامون گردشگري و برنامه ريزي آن از گذشته تا اکنون مطالعات بسياري توسط پژوهشگران و محققان صورت پذيرفته است. به گونه اي که از دهه 1930 به بعد گردشگري و تفريح سوژه تحقيقات جغرافيايي انگلو ساکسون و آمريکا بوده است.طي دهه 1960 ميلادي بازبيني هاي تأثيرگذاري در مورد جغرافياي گردشگري و تفريح انجام گرفته و جغرافياي گردشگري درکمک هاي اساسي به توسعه محيطي در علوم منطقه اي مطرح گرديد(Hall and Page,2002:6). در اين بين مدل هاي مختلفي نيز در رابطه با گردشگري ارائه گرديد در اين نوشتار در پي آن هستم به بررسي اين مدل ها بپردازم.

مدل باتلر[1]

باتلر مدل خود را در سال 1980 با توجه به تحقيقاتي که در زمينه توسعه گردشگري انجام داد با عنوان« چرخه زندگي مقصد[2] » ارائه داد. او براي توسعه گردشگري مراحل مختلفي را بر مي شمرد که در شکل زير نشان داده مي شود.

شکل : چرخه زندگي مقصد[ مدل باتلر] (Butler,1993)