کتاب اکو سیستم های طبیعی و اکوتوریسم با تاکید بر ایران
|

کتاب اکوسیستم های طبیعی و اکوتوریسم با تاکید بر ایران ، که توسط دکتر مهدی سقایی و دکتر محمد باقر مسعودی تالیف شده توسط انتشارات مهکامه منتشر شده است.

 

 

این کتاب جهت استفاده دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد در رشته مدیریت جهانگردی گرایش برنامه ریزی و توسعه برای دو واحد درسی مدیریت اکوسیستم های طبیعی و اکوتوریسم، دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری با گرایش منطقه ای برای دو واحد درسی اکوسیستم و میراث طبیعی در برنامه ریزی گردشگری و برای دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد در رشته اکوتوریسم در دروس مرتبط نگاشته شده است. امید است که این کتاب بتواند بستر مناسبی را در شناخت و تحلیل اکوسیستم های طبیعی و اکوتوریسم با نگاهی به ایران برای دانشجویان گردشگری فراههم آورد.

جهت تهیه کتاب با انتشارات مهکامه با شماره 66497050 ـ 66488203 تماس بگیرید



:: برچسب‌ها: اکوتوریسم در ایران, کتاب اکوتوریسم, اکوسیستم و اکوتوریسم, مهدی سقایی, محمدباقر مسعودی
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : چهارشنبه سوم دی 1393
زمان : 13:32
ارزيابي آثار محيط‌زيستي پروژه‌هاي گردشگري
|

گردشگري به‌عنوان يکي از مهمترین پديده‌هاي هزاره سوم، طي نيم قرن گذشته با رشد تصاعد گونه خود تأثير بسزايي در رشد و پويايي اقتصادي و تبادلات فرهنگي کشورها داشته است. به‌طوري‌که بسياري از صاحب‌نظران، قرن حاضر را قرن گردشگري نام نهاده‌اند. توجه به مقوله گردشگري زماني مهمتر جلوه مي‌كند كه براساس آمارهاي موجود، صنعت گردشگري امروزه به‌عنوان دومين منبع درآمد بيش از 49 كشور در حال توسعه به حساب مي‌آيد و راهبردي است براي افزايش درآمد و فقرزدايي اين كشورها. براساس پيش‌بيني سازمان جهانگردي جهاني (WTO) تا سال 2010 بيش از 43 درصد از اشتغال جهان مربوط به بخش گردشگري خواهد بود (محمدي ده چشمه و زنگي آبادي، 1387). طبق پيش‌بيني WTO تا سال 2020 ميلادي، تعداد جهانگردان به رقمي بالغ بر 1/6 ميليارد نفر خواهد رسيد. براساس آمار ارائه شده از همين سازمان، بيش از 50 درصد معضل اشتغال در كشورهاي در حال توسعه از طريق توسعه اين صنعت قابل حل است. به هر حال، توسعه گردشگري همانند توسعه جهاني توجهي به عناصر و بسترهاي ايجادکننده اين صنعت نداشته و با هدف سودآوري و افزايش رفاه اجتماعي آثار مخربي را به همراه داشته به همين دلیل در اين ميان تصوير نادرست و نامناسبي از رابطه گردشگري و محيط به جا گذاشته است.

رشد و توسعه اقتصادي- اجتماعي منطقه‌اي اجتناب‌ناپذير است، اما با توجه به اصل توسعه پايدار و درخور، حفاظت از منابع‌طبيعي بايد همواره مدنظر قرار گيرد. پايداري در اينجا بدان معناست‌که ساکنان امروز اجتماع محلي، روستا، شهر و کشور مفروض آن‌چنان زندگی کنند و توسعه يابند که نسل‌هاي بعدي نيز به زندگي قابل قبولي ادامه دهند و (Lee and George, 2000) بديهي است چنين تعريفي نشان مي‌دهد که توسعه اولاً صرفاً مقوله‌اي اقتصادي نيست و ثانياً هر نوع توسعه‌اي قابل قبول نمي‌تواند باشد. با چنين تعريفي مشخص مي‌شود که جهانگردي نيز تمامي انواع گردشگري را مورد تأييد قرار نمي‌دهد ((Mathieson and wall, 1982.

براساس ويژگي‌هاي منحصر به فرد هر منطقه و مشخصات فعاليت‌هاي هر پروژه گردشگري، آثار مثبت، يا منفي اجرا و بهره‌برداري از طرح متفاوت خواهد بود. مناطق ساحلي از جمله مناطق حساس طبيعي‌اند كه در صورت بروز اشتباهات در حين ساخت و بهره‌برداري از انواع پروژه‌ها آثار جبران‌ناپذيري را متقبل مي‌شوند. بنابراين با علم به اين که ناگزير به ايجاد تغييرات در محيط طبيعي خود هستيم، موظف به انتخاب متبحرانه توسعه‌هايي نيز هستيم که متناسب با توان فعلي و آتي محيط باشد. همچنين در فرايند برنامه‌ريزي و مديريت سرزمين براي توسعه پايدار، پس از ارزيابي توان اکولوژيکي، نياز به ارزيابي آثار توسعه بر محيط‌زيست طرح‌ها و پروژه‌هاست. انجام ارزيابى آثار توسعه در كشور ما سال 1354 آغاز شد، اما پس از سال 1358 در كشور خود را نمايان ساخت. با اين حال پس از مصوبه شوراي‌عالى محيط‌زيست در سال 1373 بود كه ارزيابى آثار توسعه، يا به قول علمى آن نشانزدهاى محيط‌زيستى جايى هم در دستگاههاى اجرايى و از همه مهمتر در ارگان‌هاى علمى و ... براى خود باز كرد (مخدوم، 1387). ارزيابي آثار محيط‌زيستي، يکي از متداول‌ترين و مناسب‌ترين روشهاي علمي براي جلوگيري از خطرهای محيط‌زيستي با عنايت به رشد و توسعه اقتصادي- اجتماعي بوده و سعي در تهيه راهکارهاي علمي برای اجراي پروژه‌هايي، با توجه به حساسيت‌هاي محيط‌زيستي و جلوگيري از اجراي پروژه‌هاي آسيب‌رسان دارد (توکلي و ثابت رفتار، 1382).

برای انجام ارزيابي آثار محيط‌زيستي ناشي از اجراي پروژه، اقدام به شناخت پروژه پيشنهادي شده و پس از شناخت به‌دست آمده از فازهاي مختلف پروژه، اجزا و عناصر محيط‌زيست منطقه تحت اثر به تفکيک سه محيط فيزيکوشيميايي، بيولوژيکي و اقتصادي- اجتماعي- فرهنگي مورد ارزیابی و شناسايي قرار می گیرد. در ادامه شناخت پروژه و شناخت محيط‌زيست منطقه تحت اثر، اقدام به ارزیابی و پيش‌بيني آثار ناشي از پروژه پيشنهادي بر روي عوامل محيطي به تفکيک دو فاز ساختماني و بهره‌برداري می گردد. پس از ارزیابی و پيش‌بيني آثار، اقدام به ارزيابي و تجزيه تحليل آثار می شود. در ارزيابي آثار پروژه موردنظر از روش ماتريس اصلاح شده لئوپولد، يا ماتريس ايراني (مخدوم، 1382؛ مخدوم، 1387) و روش روي‌هم‌گذاري، استفاده می گردد. روش یاد شده را آقاي مک هارگ در دهه 1960 براي برنامه‌ريزي محيط‌زيستي استفاده کرد (Glasson et al, 2005). در اين مطالعه، از روش رو‌ي‌هم‌گذاري براي نشان دادن محدوده آثار و از روش ماتريس براي مشخص کردن آثار اجراي پروژه به‌صورت کمي استفاده شد (مخدوم، 1382). با استفاده از روي‌هم‌گذاري نقشه‌هاي موضوعي، مناطق حساس شناسايي شده و محدوده آثار آتي پروژه بر اين مناطق بررسي و مکاندار می گردد. براي ارزيابي کمي آثار محيط‌زيستي، جدول ماتريس، در ستون با 47 ريزفعاليت پروژه و در رديف با50 عامل محيط‌زيستي طراحي شده و  مهمترین ريزفعاليت‌هاي مورد بررسي در دوره‌هاي ساخت و بهره‌برداري شامل پاك‌تراشي و حذف پوشش گياهي، آماده‌سازي و تسطيح زمين، احداث راههاي دسترسي، عمليات لايروبي و بسترسازي در داخل آب، خاكبرداري، خاكريزي، فونداسيون و بتن‌ريزي، نصب تجهيزات و تأسيسات، تجهيز كمپ كارگاهي و اقامتي، برداشت منابع قرضه و تأمين مصالح ساختماني، احداث ساختمان‌ها (گودبرداري،‏ اجراي اسكلت و ساخت بناها، ساخت جزيره مصنوعي، خيابان‌كشي و پياده‌رو‌سازي)، احداث آكواريوم و بهره‌برداري از طيف وسيع فعاليت‌هاي گردشگري می باشد. معيارهاي محيط‌زيستي نيز در سه گروه محيط فيزيكي (فرسايش و لغزش، كميت و كيفيت آبهاي زيرزميني و سطحي، آلودگي آبهاي ساحلي و آلودگي صدا و ...)، بیولوژیکی (زيستگاههاي حساس و آسيب‌پذير، گونه‌هاي جانوري و گياهي در تهديد، و ...) و اقتصادي- اجتماعي (كاربري اراضي، اشتغال، پذيرش اجتماعي، بهداشت و ...) مورد توجه قرار می گیرند. در مرحله بعد هر كدام از معيارها، يا شاخص‌هاي محيط‌زيستي در ارتباط با هر كدام از ريزفعاليت‌هاي پروژه به‌صورت دو به دو مقايسه شده و بر پايه شدت تنش‌هاي محتمل و درجه اهميت شاخص‌ها در ارتباط با مجموعه ريزفعاليت‌هاي پروژه و همچنين با توجه به احتمال، درجه بازگشت‌پذيري و زمان و تداوم وقوع نشانزدها ارزيابي می گردند. تأثير ريزفعاليت‌هايي كه بر عامل محيط‌زيستي اثر داشتند، با اعداد بين 5± ارزش‌گذاري شده و مورد بررسي كمي و كيفي قرار می گیرند. گام بعدي پس از تكميل جدول ماتريس، جمع‌بندي رياضي بود كه طي آن به‌ترتيب تعداد ارزشها، تعداد ارزشهاي مثبت، جمع جبري، نسبت ارزشهاي مثبت و ميانگين رده‌بندي تعيين می شود.

نحوه ارزشگذاري آثار و پيامدها

آثار سودمند

آثار مخرب

اثر سودمند عالي

5+

اثر با تخريب بسيار زياد (پسرفته)

5-

اثر سودمند خوب

4+

اثر با تخريب زياد (تباه شده)

4-

اثر سودمند متوسط

3+

اثر با تخريب متوسط (آشفته)

3-

اثر سودمند ضعيف

2+

اثر با تخريب كم (نابسامان)

2-

اثر سودمند ناچيز

1+

اثر با تخريب ناچيز (تنش‌دار)

1-

 

 ماخذ : اشرف زاده ، محمد رضا و همکاران (1389)ارزيابي آثار محيطزيستي پروژههاي گردشگري ساحلي(مطالعه موردي: شهر جهانگردی بین‌المللی خليجفارس)،پژوهش‌های محیط زیست، سال 1، شماره 1، صفحه 83 تا 92

 



:: برچسب‌ها: ارزیابی زیست محیطی گردشگری, اثار گردشگری, پروژه های گردشگری
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : چهارشنبه هفتم آبان 1393
زمان : 19:49
اقتصاد گردشگری
|

به مجردی که گردشگران اقدام به مسافرت می‌نمایند مجموعه‌ای از فعل و انفعالات اقتصادی شروع می‌شود. این فعالیت، عوامل گوناگون تولید را به خدمت گرفته و با طیف وسیعی از فعالیت‌ها در ارتباط است. در این صنعت جاذبه‌ها، تسهیلات و خدمات رفاهی به عنوان کالا به گردشگر عرضه شده و نیاز آنها به دیدار از منطقه و جاذبه­های آن به عنوان تقاضا به شمار می‌رود (معصومی،1385). یعنی خروج گردشگر از منطقه بسوی سایر مناطق و کشورها بعنوان تقاضا برای کالاهای موجود در خارج از منطقه بوده و خروج ارز و پول را به دنبال خواهد داشت. ورود گردشگران به منطقه نیز به منزله تزریقی است که بر اقتصاد آن منطقه منظور می‌گردد. به عبارتی خروج گردشگران از منطقه بسوی سایر نقاط، مشابه وارد کردن کالاهاست و در مورد کشورها و مناطقی که مورد بازدید قرار می‌گیرند، صادرات کالا مفهوم پیدا می‌کند (کیانمهر،1372). با این تفاوت که در این صنعت مصرف‌کننده کالا (گردشگر) خود به منطقه ارائه دهندة کالا و خدمات مراجعه می‌کند به این دلیل پرداخت‌ها بر خلاف صادرات معمول کالا همواره همسو با جریان سفر گردشگران می‌باشد (صباغ کرمانی،1375).در حوزة اقتصاد گردشگري، مي‌توان پرسيد كه چرا افراد مسافرت به مكان خاصي را به جاي مكان ديگري انتخاب كرده، يا آنكه ترجيح مي‌دهند به جاي مسافرت در خانة خود باشند و يا اينكه چرا فردي تصميم به مصرف (يا سرمايه‌گذاري) پول خود برای مسافرت می‌گیرد؟

مطالعاتی که تاکنون در رابطه با مفاهیم اقتصادی گردشگری صورت گرفته، بسیار نا‏متوازن است؛ به طوری‌که اغلب پژوهش‌های انجام شده، بر موضوعاتی نظیر تقاضای گردشگری، پیش­بینی نوسانات تقاضا و اثرات تکاثری گردشگری بر سایر حوزه­های اقتصادی، متمرکز بوده و می‌توان گفت که از بررسی سایر ابعاد اقتصادی گردشگری، غفلت شده است. تقاضا و هزینه­های گردشگری در بسیاری از مقاصد، مورد مطالعه قرار گرفته است. برخلاف ادبیات نسبتاً غنی که در مورد تقاضای گردشگری و روش­های مختلف پیش­بینی آن، وجود دارد، به بعد عرضه، در مطالعات اقتصاد گردشگری، کمتر توجه شده است. پژوهش­هایی که در مورد ساختار تولید و ارائه خدمات گردشگری انجام گرفته، تا حدودی به بررسی عرضه محصولات و خدمات گردشگری پرداخته اند.

مطالعه­ی اقتصاد گردشگری به معنای بررسی موضوعاتی همچون تقاضا، بنگاه­ها و بازارها، وابستگی‌ها و تعاملات بین‌المللی آن­ها، عرضه و ساختارهای بازار، قیمت­گذاری و محاسبه ارزش افزوده فعالیت­های گردشگری و بطور کلی مطالعه تمامی ابعاد، اثرات، نتایج و عوامل اقتصادی مؤثر بر صنعت گردشگری می‌باشد (استبلر و همکاران[1]،2010).

بنا به تعریف لاندبرگ اقتصاد گردشگری میزان مسافرت­ها و تبعات و اثرات اقتصادی آنها را اعم از مستقیم، غیرمستقیم و القایی مورد سنجش و اندازه­گیری قرار می­دهد (لاندبرگ،1383). آدریان بول نیز معتقد است که علم اقتصاد در بسیاری از حوزه­ها نقش ایفا می­کند، بویژه در آنجا که لازم است اثرات اقتصادی و اقدامات مربوط به کنترل آثار گردشگری و نیروهای بازار که تقاضای گردشگران را به عرضه و کالاهای گردشگری، مرتبط می­کنند مورد تحلیل قرار گیرند. هم چنین، از یک طرف توجه به رابطه متقابل علم اقتصاد با جامعه­شناسی، روان­شناسی و جغرافیای گردشگری اهمیت دارد و از طرف دیگر، علم اقتصاد در برنامه­ریزی، مدیریت و بازاریابی سازمان­ها و مقصدهای سفر و گردشگری نقشی بر عهده دارد(بول[2]،1995). اقتصاد خرد نیز که شاخه‌ای از علم اقتصاد است، به مطالعه ی نحوه­ی گزینش واحدهای خاص اقتصادی از جمله هتل­ها، متل­ها، رستوران­ها، خطوط هواپیمایی و دیگر بخش­های گردشگری می­پردازد و اقتصاد کلان به مطالعه پدیده­های کلان مقیاس اجتماعی، بالاخص مخارج کل گردشگری، ضریب تکاثری و دیگر آثار کلان اقتصاد گردشگری می‌پردازد (لاندبرگ،1383).

اقتصاددانان، گردشگری را از نظر عرضه و تقاضا، تراز پرداخت‌ها، مبادلات خارجی، اشتغال، درآمد ملی و آینده‌نگری اقتصادی و سایر موضوعات مورد بررسی قرار می‌دهند (معصومی،1385) و عوامل گوناگونی نیز در میزان تاثیر گردشگری بر اقتصاد یک جامعه تأثیر دارند. عمده‌ترین این عوامل عبارتند از:

  • کیفیت امکانات و جاذبه‌های گردشگری
  • میزان اشتغال خارجیان در مشاغل کلیدی صنعت گردشگری
  • میزان مدت از سال که جاذبه‌ها آماده پاسخگویی به تقاضا برای بازدید هستند (درجه فصلی بودن گردشگری).
  • میزان ستانده از پرداخت‌ها و هزینه‌ها برای گردشگری.
  • درصد مالکیت ملیت‌های خارجی.
  • اندازه اقتصاد ملی در مقصد.
  • مشارکت دولت در تدارک زیرساخت‌های صنعت گردشگری و ایجاد انگیزه ها.
  • سطح توسعه جامعه مقصد.
  • مقدار مخارج گردشگری خارجی در مقصد (لی[3]، 1988).
ماخذ : فرزین ، محد رضا و نصیری، مهری (1392) اقتصاد و گردشگری، کانون هماهنگی دانش و صنعت گردشگری، دانشگاه علامه طباطبایی

[1]- Stabler

[2]- Bull

[3]-  Lea



:: برچسب‌ها: اقتصاد گردشگری, ماهیت گردشگری
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : شنبه بیست و دوم شهریور 1393
زمان : 20:47
ارتباط حمل و نقل و گردشگري
|

يكي از ويژگي‌هاي مهم جوامع مدرن، رشد سريع بخش حمل و نقل آنها ‌مي‌باشد ‌(Holst,1997). زيرساخت‌هاي مناسب و کافي، براي توسعة موفقيت­آميز گردشگري، لازم و ضروري هستند. توسعة زيرساخت‌ها به ويژه در کشورهاي کمتر توسعه يافته که اغلب در اين زمينه بسيار عقب هستند، امري حياتي به شمار ‌مي‌آيد (‌Inskeep,1998: 120). ‌

 در سال 1994‌هالدمن و شرمن ثابت کردند که گردشگري بدون بهبود و توسعة گسترده شبکه حمل و نقل ميسر نيست. نقش و اهميت راه‌ها در توسعه کلان کشورها نيز داراي اهميت فراواني است و همواره فقدان بهره‌مندي از شبکه راههاي قوي، مانعي جدي در راه رشد و توسعه محسوب ‌مي‌شود ‌(‌دارابي، 1382: 51‌).

عموماً جاذبه‌هاي گردشگري تنها پس از آنکه قابل دسترسي شده‌اند، توسعه يافته اند. براي دستيابي به جاذبه‌هاي گردشگري که بسیاری از آن‌ها نیز در مناطق غيرشهري واقع شده اند، نياز به احداث جاده‌ها و امکانات تکميلي کنار آنها است. به طور کلي، توسعة گردشگري نيازمند سرمايه­گذاري زیادی در امور زيربنايي و روبنايي ‌مي‌باشد (جهاندیده،1384). ‌

هر چند که مسافت بين مبدأ و مقصد سفر، بر تعداد گردشگران مؤثر است، ولي اين اثر ‌مي‌تواند با توسعة قابليت‌هاي دسترسي کم رنگ­تر شود. وجود زيرساخت‌هاي لازم و حمل و نقل مناسب، در زمرة اين قابليت‌ها هستند‌ (‌اردکاني، 1383: 51‌).

صنعت حمل و نقل به عنوان یکی از ملزومات اساسی توسعه صنعت گردشگری، دسترسی به جاذبه‌ها را برای گردشگران امکان پذیر می‌کند. فراهم بودن امکانات حمل و نقل مناسب، مطمئن، راحت و سریع و ارزان پیش شرط توسعه گردشگری جمعی است. زیرا گردشگران در تصمیمات خود دو عامل هزینه و زمان را مد نظر دارند و برای دسترسی به مقاصد گردشگری انتخاب نوع سیستم حمل و نقل و یا فراهم بودن سیستم مناسب بر این دو عامل تاثیر می‌گذارد (رنجبران و زاهدی،1390).

حمل و نقل، پيوند ضروري بين نواحي مبدأ و مقصد را براي گردشگر‌ فراهم آورده و حرکت را براي سفرهاي گوناگون از جمله سفرهاي آخر هفته، سفرهاي تجاري، سفرهاي سياحتي، ملاقات با دوستان و اقوام و حتي سفرهاي خدماتي، آموزشي و درماني تسهيل ‌مي‌نمايد. حمل و نقل يک عنصر اساسي از تجربة گردشگر است که بعضي از مفسرين آن را به عنوان يک مکمل براي صنعت گردشگري در نظر گرفته‌اند. حمل و نقل ‌مي‌تواند محور مرکزي فعاليت‌هاي گردشگر در نظر گرفته شود چرا که اين عامل خود يکي از مهمترين اجزاء سفر را شامل ‌مي‌شود. در اين راستا نحوة حمل و نقل نقش مؤثر و بسزایی در ساختار جابجايي گردشگر و جذابيت‌هاي سفر ايفا ‌مي‌کند.

امروزه حمل و نقل به عنوان يکي از مهمترين عوامل سهيم در توسعة گردشگري بين‌المللي شناخته شده است. در نتيجه ‌مي­توان عنوان نمود که توسعه صنعت گردشگري به صورت امروزي مرهون پيشرفت‌هاي حاصله در توسعة صنعت حمل و نقل، علوم و فنون و نوعاً توسعة وسايل و تسهيلات و تأسيسات زيربنايي لازم براي مسافرت بوده است. حمل و نقل، مقاصد گردشگري را براي نواحي گردشگر‌خيز قابل دسترسي ‌مي‌کند. کل گردشگري به راه دسترسي بستگي دارد. در حقيقت دسترسي يا عدم دسترسي، ‌مي‌تواند موجب اتصال و يا انفصال مقصد شود (‌عزيزي، 1378: 86‌).

به هر حال براي برخي از مقصدهاي گردشگري، محدوديت‌هايي که به وسيله سيستم حمل و نقل و ساختار زيربنايي مقصد ‌(‌مثل فرودگاه و جاده) اعمال ‌مي‌شود، به صورت بزرگ‌ترين مانع و عامل بازدارنده در مسير رشد گردشگري قرار ‌مي‌گيرد (‌واي، 1377:18‌).

 چنانچه کشوری خواستار رسیدن به توسعه گردشگری پایدار باشد، توجه به بخش حمل و نقل و رقابتی کردن و انحصارزدایی از آن ضرورت می‌یابد. نکته قابل توجه این که حمل و نقل خود می‌تواند به عنوان یک عنصر جذاب در گردشگری مطرح شود. برای مثال سفر با قایق یا قطارهای سریع السیر، جذابیت‌های خاص خود را دارد (‌2012:Mammadov).

روش­های حمل و نقل

در انتخاب روش حمل و نقل در گردشگری این عوامل تاثیر گذار هستند: محدودیت زمانی، فاصله، موقعیت جغرافیایی، راحتی، امنیت، مزیت، قیمت و رقابت (Westlake:2005).

در سال 2010 بیش از نیمی از گردشگران بین المللی مسافرت خود را از طریق خطوط هوایی انجام داده‌اند، 41 درصد از مسافرت‌ها از طریق جاده‌ها، 2 درصد از طریق حمل و نقل ریلی و 6 درصد نیز از طریق راه‌های آبی انجام گرفته است. روندهای اخیر نشان می‌دهند که سرعت رشد مسافرت‌های هوایی از سایر روش‌های مسافرت بیشتر بوده است و سهم آن رو به افزایش است.

 

ماخذ : جهاندیده ، سامان و صدیقی ، سمیرا (1392) حمل و نقل و گردشگری، در :نهادها و سازمان‌های مرتبط  با گردشگری در ايران، کانون هماهنگی دانش و صنعت گردشگری، دانشگاه علامه طباطبایی



:: برچسب‌ها: محصول گردشگری, حمل و نقل و گردشگری, خدمات گردشگری
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : یکشنبه دوازدهم مرداد 1393
زمان : 15:28
رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری
|

صاحب‌نظران بسیاری به چارچوب رقابت‌پذیری مقاصد و نحوه تکامل آن که از اواسط قرن بیستم میلادی تحت تاثیر گردشگری انبوه بوده، توجه می‌کنند. تمایل آنها به شناخت ابعاد مختلف ماهیت بنیادین محیط رقابتی و عملکردی است که گردشگری باید به عنوان یک بخش اقتصادی داشته باشد. مشاهدات نشان می‌دهد که به‌دلیل آنکه طی ۶ دهه گذشته ابعاد مختلف رقابت‌پذیری مقاصد تغییر کرده، ماهیت رقابت‌پذیری نیز به نحو عمده‌ای تکامل یافته و دستخوش تحول شده است. اکنون و در اوایل هزاره سوم، ماهیت رقابت‌پذیری نسبت به قبل و مثلا پیدایش هواپیما بسیار تغییر کرده است. از این رو لازم است که پیش از پرداختن به توسعه یک مدل از رقابت‌پذیری مقاصد برای جهان امروز، تغییرات و تاثیرات آنها را درک کرد.

بررسی وضعیت رقابت‌پذیری گردشگری نشان می‌دهد که تغییرات در مولفه‌های آن، ساختار آن را به کلی دگرگون ساخته است. این تغییر ساختار مکرر باعث شده کسانی که مسوول رقابت‌پذیری مقاصد هستند، مجبور باشند به‌طور مداوم با توجه به تغییرات و قوانین جدید و آنچه ماهیت رقابت‌پذیری را عوض می‌کند، برنامه‌های عملیاتی خود را تغییر دهند. هر چند که ممکن است معیارهای جذابیت یک مقصد از ثبات بیشتری برخوردار باشد، اما لازم است که به‌طور مداوم بر ماهیت رقابت و توانایی یک مقصد در رقابت توجه شود. رقابت در همه فعالیت‌های اقتصادی وجود دارد، اما این مهم است که به ماهیت اشکال جدید رقابت اقتصادی و همچنین رقابت انسان در ابعاد مختلف اجتماعی، تکنولوژیک، فرهنگی و سیاسی این حوزه نیز توجه شود. از این رو، نیاز است متغیرهای مختلفی که بر رقابت‌پذیری مقاصد تاثیر می‌گذارند و نقش آنها در تکامل رقابت‌پذیری از گذشته تاکنون، بهتر درک شوند.

هر چند بین رقابت‌پذیری مقاصد و سایر فعالیت‌های بشری تفاوت قائل می‌شویم، همچنان وجوه مشترک و شباهت‌های بسیاری نیز بین آنها وجود دارد. روشی را که مردم آمریکای شمالی، اروپایی یا آسیایی برای تبلیغ جذابیت‌های مقاصد گردشگری خود و همچنین تاثیر گذاشتن بر انتخاب گردشگران به‌کار می‌گیرند، نمی‌توان به‌طور کامل مجزا از رویکردهای اتخاذ شده در سایر بخش‌های صنعتی دانست. به عنوان مثال، هر چند که هنوز در کره‌جنوبی اهمیت بخش گردشگری به اندازه سایر بخش‌های اقتصادی این کشور نیست، اما رویکرد تهاجمی که در این بخش دیده می‌شود، شبیه همان رویکردی است که در بخش خودروسازی این کشور مشاهده می‌شود. به شکلی متفاوت، استراتژی رقابتی صنعت گردشگری در ایالات متحده آمریکا به شدت وابسته به صنعت فیلم و سرگرمی است. توانایی فروش فرهنگ آمریکایی به اقصی نقاط دنیا به بخش گردشگری ایالات متحده آمریکا یک مزیت رقابتی قابل توجه داده است. به طریقی مشابه، رویکرد رقابتی هند نیز مانند سایر بخش‌های اقتصادی آن تمایل به حرکت موازی در زمینه‌هایی نظیر تکنولوژی و کسب مجوز است؛ در جایی که مالکیت بومی تسهیلات و سرمایه‌گذاری‌ها اهمیت دارد.

 ابعاد رقابت‌پذیری گردشگری

مطالعات سنتی گردشگری روی نقاط قوت اقتصادی و عملکرد مقاصد متمرکز بودند. هر چند که عملکرد اقتصادی یک مقصد گردشگری اهمیت زیادی دارد، اما نمی‌توان از سایر ابعاد تاثیرگذار غافل شد. به‌دلیل ماهیت منحصر بفرد بخش گردشگری، توانایی واقعی یک مقصد گردشگری برای رقابت همچنین متاثر از نقاط قوت اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، تکنولوژیک و محیط آن است.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که موفقیت یک مقصد گردشگری در توانایی آن برای افزایش مخارج گردشگری، جذب روزافزون گردشگران، ایجاد تجربیات به یاد ماندنی و رضایت در آنان، پیشبرد سودآور امور، حفظ شرایط بهینه ساکنان محلی و استفاده از سرمایه طبیعی مقاصد برای اکتساب‌های آینده است. با توجه به ماهیت چند بعدی نقاط قوت مقاصد گردشگری لازم است که این ابعاد مختلف، ویژگی‌ها و روندهای آنها مورد توجه قرار بگیرند. اما این مهم‌تر است که این ابعاد مستقل از یکدیگر نبوده و هر کدام از آنها بر دیگر ابعاد تاثیر می‌گذارند. به همین دلیل نمی‌توان هر کدام از ابعاد را به صورت مجزا مطالعه کرد و نیاز است که تاثیرات آنها بر روی هم نیز مدنظر قرار بگیرند.

 

منبع: دنیای اقتصاد



:: برچسب‌ها: رقابت پذیری گردشگری, مقاصد گردشگری, بازاریابی گردشگری
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : جمعه بیست و ششم اردیبهشت 1393
زمان : 12:53
صرفه‌جويي‌ها مقياس در گردشگری
|

وقتي كه صرفه‌جويي‌ها مقياس4 زياد است ما انتظار فشارهايي براي سطح بالاتري از مديريت داريم. يكي از روندهاي جالب توجه در اين جا تغييراتي در طول زمان است كه با توسعه گردشگري در يك مقصد خاص رخ مي‌دهد. در مراحل نخستين توسعه به فراهم‌سازي كالاهاي زيرساختي نياز است كه اين امر صرفه‌جويي‌هاي مقياس را تجويز مي‌كند، يعني وقتي كه براي نخستين بار گردشگري در دستور كار قرار مي‌گيرد به مداخله وسيع حكومت نياز است. وقتي گردشگري تثبيت مي‌شود، صرفه‌جويي‌هاي مقياس ضرورت خود را از دست مي‌دهد و مداخله حكومت‌ بايد كاهش يابد (تا زماني كه بحث آثار خارجي شروع مي‌شود). همچنين صرفه‌جويي‌هاي مقياس احتمالاً به تبيين تغيير فضايي كمك مي‌كند. مقصدهاي بسيار كوچك يا توسعه‌نيافته مي‌توانند با پيوستن به يكديگر صرفه‌جويي‌هاي مقياس را در بازاريابي محقق سازند. مقصدهاي بزرگ‌تر يا بسيار پيشرفته مي‌توانند صرفه‌جويي‌هاي مقياس را بدون چنان تمركزگرايي تحقق بخشند.
فشارهاي تمركززدايي بايد نشان‌دهنده­ی ناهمگني در تقاضا براي فراهم‌سازي كالاهاي عمومي محلي باشد. درك اين نكته حايز اهميت است كه متغير مهم در اين جا نوع كالاي عمومي محلي مورد نظر است. ما صرفاً پرسش نمي‌كنيم كه آيا فعالیت گردشگري خواهان حمايت حكومت است يا نه. تقريباً همه‌ي بازيگران، به منظور افزايش رانت خود، خواهان حمايت حكومت هستند. بلكه پرسش ما درباره‌ي شكل كالاهاي عمومي محلي است زيرساخت و بازاريابي دو نمونه‌ي مهم است. مقصدهايي با ناهمگني جغرافيايي (سواحل در مقابل پيست‌هاي اسكي) انواع بسيار متفاوتي از زيرساخت را مي‌طلبند. به همين ترتيب، مقصدهايي كه از بازار گردشگري انبوه پذيرايي مي‌كنند خواهان اشكال قوانين حكومتي ـ در مورد شركت‌هاي چندمليتي، ماليات‌ها، منطقه‌بندي و نظاير آن‌ ـ متفاوت‌تري از مقصدهايي خواهند بود كه پذيراي بازار گردشگري لوكس يا حساس به محيط زيست هستند. مقصدي كه بخشي از بازار را هدف مي‌گيرد نيز ناهمگني در تقاضا براي نوع بازاريابي ايجاد خواهد كرد. ما انتظار داريم كه هر چه ناهمگني بيشتر باشد به تمركززدايي بيشتر خواهد انجاميد، چون جاهايي كه خواهان كالاهاي عمومي متفاوت هستند مداخله‌ي متمركز را ناكارآمد خواهند يافت.
عامل اقتصادي مهم تعيين‌كننده‌ي الگوهاي مديريت، صرفه‌جويي‌هاي مقياس است. وقتي كه گردشگري جديد يا كوچك است، حكومت‌هاي مركزي اقتدار بيشتري دارند، زيرا آنها احتمالاً بيشتر مي‌توانند منابع را در مقياس لازم براي اثرگذاري بر بازار جهاني توليد كنند. آثار خارجي در درون كشورها محدود به نظر مي‌رسد، بنابراين فشار زيادي در جهت سياست‌گذاري‌ تهاجمي حكومت مركزي اعمال نمي‌كنند. معهذا، گاهي حكومت مركزي نقشي فعال‌تر بازي مي‌كند تا از رقابت‌هاي مخرب اقتصادي يا زيست محيطي در ميان مناطق جلوگيري كند، در چنين شرايطي آثار خارجي آنقدر زياد مي‌شود كه حكومت را وادار به عمل مي‌كند. به علاوه، در طول زمان الگوهايي ظاهر شده‌اند. روند به سوي تمركززدايي و خصوصي‌سازي آشكار و متداول است. نبود آثار خارجي قوي به همراه افزايش شدت گردشگري به خوبي در اين الگو جا مي‌گيرد، زيرا افزايش شدت به اين معناست كه صرفه‌جويي‌هاي مقياس را مي‌توان در سطوح پايين‌تر مديريت تحقق بخشيد. ناهمگني سليقه‌ها و اولويت‌ها در مورد كالاهاي عمومي محلي انتقال به سوي سطوح پايين‌تر را ترغيب مي‌كند
.



:: برچسب‌ها: صرفه جویی مقیاس, اقتصاد گردشگری, برنامه ریزی گردشگری
نویسنده : دکتر مهدی سقایی
تاریخ : سه شنبه نوزدهم فروردین 1393
زمان : 22:32
:: کتاب اکو سیستم های طبیعی و اکوتوریسم با تاکید بر ایران
:: ارزيابي آثار محيط‌زيستي پروژه‌هاي گردشگري
:: اقتصاد گردشگری
:: ارتباط حمل و نقل و گردشگري
:: رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری
:: صرفه‌جويي‌ها مقياس در گردشگری
:: نگاهی گذرا به وب سایت های گردشگری جهان
:: ضرایب افزایش و اثرات ضریب افزایش گردشگری کدامند ؟
:: اصول بنيادين بازاريابي خدمات
:: برخی رستوران‌هاي مشهور دنيا
:: معرفی10مقصد برتر گردشگري در ادبيات دنيا
:: الزامات و ظرفیت های قابل بهره مندی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در قانون برنامه پنجم
:: معرفی 6 موزه خارق‌العاده دنيا
:: مقتضیات گردشگری و رشد شهرها
:: اثرات اقتصادی گردشگری چگونه اندازه گیری می شوند ؟