گردشگر ی و گردشگر

لغت توريسم (Tourism) از كلمه تور (‏Tour) به معناي گشتن اخذ شده كه ريشه در لغت لاتين Tourns به معناي دور زدن، رفت و برگشت بين مبدا و مقصد و چرخش دارد كه از يوناني به اسپانيا، فرانسه و در نهايت به انگليس راه يافته است (Oxford, 1970, 189).در فرهنگ لغات مختلف در برابر توريسم معناهايي با مضامين مختلف به كار رفته است. به گونه‌اي كه در فرهنگ و بستر، توريسم به سفري كه در آن مسافرتي به مقصدي انجام گرفته و سپس بازگشتي به محل سكونت را دربر دارد، اطلاق مي‌گردد (Webster, 1973, 1218). در فرهنگ لغت لانگمن توريسم به معناي مسافرت و تفريح براي سرگرمي معنا شده است (Longman, 1988, 1712).در فرهنگ لاروس توريسم به معناي مسافرت براي تفريح [لذت يا رضايت] مي‌باشد ( Larousse , 1991, 3046).اين در حالي است که در کشورهاي توسعه يافته واژه توريسم از قرن نوزدهم و به ويژه از اوايل قرن بيستم که وسايل حمل ونقل سريع جايگزين وسايل قديمي گرديد از خود ارجاعي فردي به سوي کليتي جمعي براي سفر تغيير ماهيت داد.در عين حال به دليل اينکه در روند وجريان فعاليت هاي توريستي ، فعاليت هاي اقتصادي مختلفي همچون حمل ونقل ،جاده سازي ،ساختمان سازي ، صنايع غذايي ونظير اينها مورد نياز واقع شد واژه صنعت نيز به عنوان پيشوندي در کنار واژه توريسم قرار گرفت. امروزه واژه ترکيبي صنعت توريسم در موارد بسياري به کار برده مي شود.

گردشگري به طور كلي به علت خصلت بين رشته‌اي خود قابليت نگرش‌هاي متفاوت را دارا مي‌باشد، كه خود سبب ارائه تعاريف بسياري از آن گرديده است. در تعاريف اوليه بيشتر بر بعد فاصله تأكيد گرديده و گردشگران بر مبناي فاصله‌اي كه از محل مسكوني داشتند، طبقه‌بندي مي‌شدند. به گونه‌اي كه كميسيون ملي گردشگري آمريكا (1973) در تعريف گردشگري داخلي فاصله پنجاه مايل را در نظر گرفته كه دربر گيرنده تمامي سفرها به جز سفر براي كار مي‌شد (Gartner, 1996, 5). تعاريف فاصله‌اي صرف نظر از خطا و اشتباهات، تنها به اين دليل كه كميتي اقتصادي و آماري را براي پديده گردشگري آماده مي‌كند، مورد قبول واقع گرديد. در حالي كه اين تعاريف فاصله‌اي به تنهايي نمي‌توانست گردشگري را به خوبي توصيف كند. آنها تنها بر جنبه تقاضا تأكيد داشتند و عرضه و همچنين اثرات ناشي از گردشگري را ناديده مي‌گيرند. از اين رو گردشگري به تعاريف ديگري احتياج پيدا مي‌كند. بر اين مبنا تعاريف ديگري ارائه مي‌گردد كه هر يك از آنها در ابعاد مختلف، گردشگري را توصيف مي‌كنند. در بعد جغرافيايي گردشگري زماني از فعاليت‌گذران اوقات فراغت يا تفريح كه مستلزم غيب شبانه از مكان مسكوني عادي است تعريف مي‌شود (Skinner, 1999, 280). از بعد اجتماعي نيز تعريف گردشگري، فصل مشترك بين زندگي عادي ساكنان بومي و زندگي غيرعادي گردشگران را دربر مي‌گيرد (Barnard, 1996, 552).

ساموئل بيگ ( Samuel  Begge) استفاده از لغت توريست ( Tourist) را به عنوان مسافر در سال 1800 ميلادي گزارش کرد ؛ و در سال 1811 يک مجله ورزشي انگليسي واژه توريسم ( Tourism ) را بکار برده است ؛ با اين وجود که حدودد دو قرن آن زمان تا به حال مي گذرد اما هنوز تعريف عملي وقابل قبول ارائه نشده استSmit, 1989, 47)) .

با اين حال  سازمان جهاني گردشگري در سال  1993، گردشگري را مجموعه اي از فعاليتهاي افرادي که به مکانهايي خارج از محل زندگي وکار خود به قصد تفريح واستراحت وانجام امور ديگر مسافرت مي کنند وبيش از يکسال متوالي و پياپي در آن مکان نمي مانند ، اطلاق مي کند ؛ معمولاً اهداف اين گردشگران عبارتند از : گذران اوقات فراغت ، تفريح ، سرگرمي، فراغت خاطر ، ديدار با دوستان  وآشنايان ، فعاليتهاي شغلي وحرفه اي ، معالجه پزشکي ، انگيز هاي مذهبي/ زيارت ، فرهنگي ونظير اينها را شامل مي شود .همچنين اين سازمان ، گردشگري را به سه دسته تقسيم کرده است :

- گردشگري داخلي (Domestic Tourism ) : ساکنان يک کشور  که فقط داخل آن کشور مسافرت مي کنند.                                                   

 - گردشگري خارجي ( Inbound  Tourism) : افرادي که ساکن يک کشور نيستند و به آن مسافرت مي کنند.

- گردشگري خروجي(  ( Outbound Tourism  : افراد ساکن يک کشور که  به  خارج از کشور مسافرت مي کنند.

 به همه مسافراني که به فعاليت گردشگري مي پردازند ، عنوان ديدار کننده ( Visitor) اطلاق مي شود با توجه به دلايل آماري ، از ديدار کنندگان بين الملل موضوع بحث را شروع مي کنيم ، ديدار کنندگان بين المللي به افرادي اطلاق مي شود که به خارج از کشور محل سکونت خود ، حد اکثر12 ماه مسافرت نمايند وهدف اصلي آنها ديدار از آن کشورها باشد .

 انواع جاذبه ها گردشگري

 1- جاذبه هاي طبيعي

ويژگيهاي منابع طبيعي ،مانند: زمين ، کيفيت آب ، پوشش گياهي ، گونه هاي حيواني و آب و هوا از جمله خصوصياتي هستند که عمده جاذبه هاي طبيعي را تشکيل مي دهند . جاذبه هاي منحصر به فرد طبيعي براي جلوگيري از انحصار ، دگرگوني و حفاظت آن اغلب عام المنفعه هستند . جاذبه هاي بخش خصوصي که بيشتر بر محيطهاي مصنوعي متکي مي باشند و براي موفقيت خود به خصوصيات آب و هواي ويژه اي احتياج دارند.

2- جاذبه هاي تجاري

مناطق بزرگ شهري ، مرکز فعاليت صنعت گردشگري هستند . اجتماع سرويسهاي توليدي ، اقتصادي ، دولتي وخصوصي که مجموعاً بازارهاي بزرگ را تشکيل مي دهند از مناطق جذاب، براي گردشگران مي باشند . مناطق روستايي اگرچه از اهميت کمتري نسبت به مراکز تجاري شهري برخوردارند، اما به طور فعال به دنبال همايش هاي تجاري ، گردشگري هستند.تفريحگاههاي بزرگ و کوچک در جذب گردشگران فعال هستند.

3- جاذبه هاي تاريخي

يادمانهاي قديمي ، درفضاها و محيطهاي ساخته شده مصنوعي يا در مکانهايي که وقايع مهم اتفاق افتاده ، به نوبه خود مي تواند نوعي جاذبه باشد . بعضي مکانها ممکن است قبل از اينکه به يک جاذبه گردشگري تبديل گردند ، احتياج به محوطه سازي تفريحگاهي، مرمت و محافظت دارند. مکانهاي ماقبل تاريخ يا دوره هاي ابتدايي تاريخ به مقدماتي مانند کاوش و تحقيق راجع به اهميت انحصار و ارتباطشان با زندگي مدرن امروزي احتياج دارند . اين کاوش هم سرگرم کننده و هم آموزنده است و براي جاذبه هاي تاريخي ضروري مي باشد .

4- جاذبه هاي قومي و فرهنگي

 راه و رسم و روشي که اقوام مختلف به زندگي ، کار، تفريح و عبادت مي پردازند ، جاذبه هاي قومي فرهنگي را تشکيل مي دهد . خيلي از فرهنگها منحصربه فرد بودن زندگي شان را به عنوان يک جاذبه براي مردم درک نمي کنند ؛ اگرچه اين ديدگاه بايد عوض شود ولي معرفي جاذبه هاي قومي و فرهنگي بايد با حساسيت انجام شود . اگر استثنائات قومي و فرهنگي را به عنوان يک جاذبه به خواهيم مطرح کنيم بايد همانند ديگر جاذبه ها از آن حفاظت کنيم.

5 – جاذبه هاي پزشکي

چشمه هاي آب معدني يکي از اولين مراکز پزشکي براي جاذبه هاي گردشگري شناخته شده اند . امروزه گردش و سفر به مراکز تفريحيـ درماني براي درمان بيماريهاي گوناگون رايج شده است. پيشرفتهاي پزشکي به شناخت مراکز درماني خاص با شهرت جهاني کمک کرده و اين مکانها گردشگري را به طور گسترده اي توسعه داده و هرساله سيل بيماران داخلي و بين المللي را پذيراست .

6- رويدادهاي خاص

رويدادهاي خاص مانند جشنهاي سالانه يا بازيهاي المپيک به عنوان جاذبه هاي کوتاه مدت يا با اهميت شناخته شده اند .با اين وجود به عنوان يکي از عوامل براي تکرار سفر وگردش، يک انتخاب آگاهانه، نقش قابل قبولي را ايفاء مي کند . به هر حال رويدادهاي جهاني جزء ارتقاء دهنده هاي اهداف گردشگري هستند.اين رويدادها وقتي که ارزشهاي اجتماعي و عمومي را در پيش رو ندارند، هدف آنها گسترش وافزايش افتخارات محلي در يک اجتماع است .

7- پارکها

بسياري از پارکهاي عمومي درطبقه بندي منابع طبيعي قرار مي گيرند. پارکهاي بخش خصوصي ، شهربازيها هستند . شهربازيها مجموعه هاي مستقل هستند که متنوع اند و انواع سرگرمي ها را براي بازديد کنندگان فراهم مي کنند . تکامل شهربازيها وتبديل آنها به تفريحگاههاي گردشگري ، محفل جذابي را براي توسعه گردشگري ايجاد مي کنند . بايد توجه داشت که محصور کردن آنها باعث جدايي گردشگران از ساکنان شهر مي شود و کاهش تأثير اجتماعي در روش محصورسازي، ممکن است کاهش تأثيرات اقتصادي را به دنبال داشته باشد .

 8- مذهبي

جاذبه هاي مذهبي يکي از مشکل ترين مباحث ديدگاه توسعه گردشگري هستند . البته لزوماً ساخت انواع تأسيسات براي پذيرايي اين گونه از گردشگران باعث به وجود آمدن مشکلات در آنها نمي شود؛ بلکه چگونگي مطرح کردن جاذبه هاي مذهبي مهم است .

ساير جاذبه هاي گردشگري : باغ وحش ها ،آکواريوم ها ،ميادين ورزشي و نظير اينها هر يک در مقوله هاي جداگانه مي گنجد ،اما از جهت سهولت و نيز به خاطر لزوم ساختار ساده شان همگي در يک گروه طبقه بندي مي  شوند .در واقع از آنجا ئيکه موارد فوق همه در يک مقوله جاي مي گيرند از جاذبه هاي بالقوه آنها چيزي کم نمي کند .در مناطق شهري عمدتاً بر تکميل و افزودن به جاذبه هاي تجاري و گردشگري مو جود تکيه مي شوند.