گردشگري و محيط جغرافيايي

محيط به عنوان يكي از اركان اصلي جريان گردشگري محسوب مي‌شود. از اين رو گردشگري و محيط (در ابعاد انساني و طبيعي) به طور متقابل به هم وابسته مي‌باشند. محيط، بسياري از جاذبه‌ها را شكل مي‌دهد و پيشبرد توسعه گردشگري به كيفيت محيط مورد بازديد وابسته است. علاوه بر آن، اجراي پروژه‌هاي گردشگري در مراحل مختلف همچون، انتخاب و تعيين محل، ايجاد امكانات دسترسي به محل‌هاي موردنظر، احداث هتل‌ها، مهيا‌نمودن تاسيسات زيربنايي، همگي در رابطه با محيط بوده و توجه به ابعاد محيطي در پروژه‌هاي گردشگري هميشه در اولويت قرار دارد (ميراب‌زاده، 1375، 44).

با گسترش گردشگري، استفاده از محيط براي بهره‌برداري نيز افزايش خواهد يافت و لاجرم براي بهره‌برداري بيشتر مرتباً مورد پردازش قرار گرفته و بازساخت‌هاي محيطي مداومي را پشت سر مي‌گذارد. بازساخت‌هاي محيطي با رويكرد به دورنمايي گردشگر در سطوح بالاتر، كيفيت تجربه گردشگري را مدنظر داشته و با بي‌توجهي به كنش‌هاي محيطي، تنها سودآوري آن را مورد توجه قرار مي‌دهد. به عقيده كازه (1380، 30) منابع موردنياز گردشگران عبارتند از:

1ـ منابع طبيعي؛ مانند آب و هواي مناسب، عوارض مختلف زمين (توپوگرافي) مانند كوه‌ها، تپه‌ها، درياچه‌ها، سواحل و مجموعه گياهان و جانوران.

2ـ منابع اجتماعي ـ فرهنگي؛ مانند فعاليت‌ها و جلوه‌هاي هنري، جشنواره‌ها وديگر موارد انساني كه شكل‌دهنده فرهنگ محيطي است.

3ـ منابع داراي ويژگي اقتصادي؛ كه برطرف‌كننده نيازمندي‌هاي خدماتي، تسهيلاتي و رفاهي گردشگران در محيط مقاصد گردشگري مي‌باشد.

پيرامون پردازش اين منابع محيطي و براي پاسخگويي به خواست گردشگران، درچاره‌چوب بازساخت‌هاي محيطي است كه در همه كشورهاي جهان، مهمان‌سراهاي بزرگ و مجهز، شبكه عظيم راه‌هاي هوايي، دريايي و زميني، فرودگاه‌ها، تاسيسات تفريحي در مراكز شهري و روستايي، در كنار دريا و رودخانه‌ها و كرانه كوه‌ها ايجاد شده است ]محلاتي، 1380، 11[. اين خود سبب شده است كه هر مقصدي كه مورد توجه گردشگران قرار گرفته، از نظر محيطي دچار تغييرات و گاهي چالش شود. تغييرات محيطي ناشي از گردشگري مي‌تواند پيامدهاي منفي و مثبتي را به دنبال داشته باشد.

پيرامون پيامدهاي مثبت بيشتر به كارآمدي گردشگري براي حفظ محيط زيست و افزايش سطح رفاه ساكنان محلي تاكيد مي‌كند. به گونه‌اي كه بنا به اظهار نظر سازمان جهاني جهانگردي (1379، 73) مي‌توان موارد زير را در چارچوب پيامدهاي مثبت گردشگري دريك محيط به شرح زير برشمرد. ( البته اين قيد را بايد بر آن نهاد كه اين امر وقبتي حاصل مي‌شود كه از طريق برنامه‌ريزي و آمايش سرزمين اقدام شود).

·     گردشگري، حفاظت از منابع طبيعي مهم و حيات‌وحش كه شامل مواردي از قبيل محيط زيست دريايي، توسعه پارك‌ها و زيست‌گياههاي ملي و منطقه‌اي مي‌شود را توجيه نموده و آن را تامين مالي مي‌نمايد. زيرا اين موارد عمده‌ترين جاذبه‌ها براي گردشگران به شمار مي‌روند. در مورد كشورهايي با منابع محدود براي محافظت از محيط زيست، اين نكته از مهمترين منافع گردشگري است.

·    گردشگري، حفاظت از اماكن باستاني و تاريخي كه جاذبه‌هاي گردشگري هستند را توجيه نموده و آن را تامين مالي مي‌كند. حتي بخش‌هاي تاريخي داخل شهرها و شهركها به دليل بهره‌بري گردشگري، مورد حفاظت و توسعه قرار مي‌گيرند.

·      گردشگري به بهبود كيفيت محيط زيست منطقه كمك مي‌نمايد. زيرا كه گردشگران علاقه‌مند بازديد از مناطق جذاب، پاكيزه و به دور از آلودگي هستند. گردشگري محرك‌هايي را براي پاكيزه‌ نگه‌داشتن محيط زيست فراهم مي‌سازد. اين امر از طريق كنترل آلودگي‌ هوا، آب، آلودگي صوتي وبصري، كاستن از تراكم و بهبود كيفيت كلي ظاهري از طريق طراحي ساختمان‌ها و محوطه‌سازي فراهم مي‌گردد. حتي خود طراحي و جانمايي شايسته امكانات گردشگري، مي‌تواند در جذاب‌ ساختن محيط زيست شهري و روستايي سهيم باشد. بهبود زيرساخت‌ها بخصوص در مورد تامين آب و سيستم دفع فاضلاب و زباله نيز در بهبود كيفيت زيست محيطي موثر است.

·     از آنجا كه ساكنين محلي و بخصوص جوانان، شاهد توجه و علاقه گردشگران به مسائل حفاظت از محيط زيست هستند، گردشگري سبب بالابردن آگاهي جوانان مي‌شود. آنگاه اين افراد بومي، اهميت حفاظت از محيط زيست را در مناطق خود بهتر تشخيص خواهند داد.

نقش تبليغات در گردشگري

تبليغات به عنوان مهمترين ابزار موفقيت در زندگي افراد ، ايجاب مي كند كه اين ابزار به عنوان شاخه هاي علمي، اجتماعي ، فرهنگي و ارتباطي به دقت مورد مطالعه قرار ‌گيرد و با نگاهي علمي ، هنري و كارشناسانه‌ترو تخصصي مورد استفاده قرار گيرد تا موفقيت و اهداف را به دنبال داشته باشد.

تبليغات به عنوان مهمترين ابزار موفقيت در زندگي افراد ، ايجاب مي كند كه اين ابزار به عنوان شاخه هاي علمي، اجتماعي ، فرهنگي و ارتباطي به دقت مورد مطالعه قرار ‌گيرد و با نگاهي علمي ، هنري و كارشناسانه‌ترو تخصصي مورد استفاده قرار گيرد تا موفقيت و اهداف را به دنبال داشته باشد. امروزه در صنعت گردشگري بايد از تبليغات به عنوان مهمترين ابزار بصورت حرفه‌اي استفاده كرد، زيرا موفقيت تبليغ براي ارزش‌هاي فرهنگي و گردشگري كشور مبتني بر درك صحيح و حرفه‌اي از تبليغات و ارزش‌هاي آن است. زيرا تبليغات حرفه‌اي مي تواند به عنوان ابزار برنده اي براي پيشرفت اهداف فرهنگي در داخل و خارج مد نظر قرار گيرد و در غير اين صورت ، هدر دادن وقت سرمايه و انرژي است. براي فعاليت‌هاي تبليغاتي در صنعت گردشگري در دنياي امروز بايد اين اعتقاد و ايمان به تبليغات نگريسته شود كه تبليغات هزينه بر نبوده، بلكه نوعي سرمايه‌گذاري بنيادي و اصولي براي پيشبرد اهداف سازماني و ملي است و در صورت اجراي صحيح و اصولي‌ مي‌تواند دستاوردهاي ارزشمندي را به همراه داشته باشد. در اين رابطه ، هدف و وظيفه تبليغات افزايش بزرگ " بازاريابي و بازار افزايي" است و هر گونه بي توجهي و عدم بهره برداري صحيح از اين ابزار، نه تنها عدم موفقيت را در پي داشته، بلكه موجبات عقب ماندن از رقابت ها و سبقت‌هاي بازار يابي جهانگردي ودر نهايت شكست و ورشكستگي در دنياي بازاريابي صحيح و اصولي در عرصه بين المللي را در پي خواهد داشت. توجه به انگيزه‌هاي گوناگون جهانگردان ، نشان دهنده آن است كه سياستگذاري تبليغات جهانگردي را مي‌توان در بخش (فرهنگي ، تجاري، خدماتي ، اقتصادي ، ورزش ، زيست محيطي، طبيعت گردشگري ، تحقيقات و ... برنامه ريزي كرد. البته ضروري است كه از قبل تعريفي از تبليغات و ابعاد آن داشته باشيم. "دان" و"استون " د ركتاب " نقش تبليغات بازرگاني در بازار يابي مدرن "تعريفي برا ي تبليغات ارائه مي‌دهند كه مي‌توان آن را از ديدگاهي نظام مند چنين مطرح كرد.
تبليغات ، عبارت از برون داده ( Putout) سازمان به صورت ارتباط غير شخصي (non-personal) و پرداختي (( Paid از طريق رسانه‌هاي مختلف به منظور آگاه سازي (inform) و يا اقناع (Persuade) بخشي از مخاطبان تشكيل دهنده عامه، به عنوان محيط سازمان.

 لذا با توجه به تعاريفي كه مطرح شد ، موضوع تبليغات را مي‌توان از چند ديدگاه بررسي كرد از جمله اين ديدگاه‌ها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد.

ـ تبليغات در سطح كلان و با تكيه بر سياستگذاري‌هاي داخلي و خارجي .

ـ تبليغات در سطح فرد و بر اساس مسايل موضوعي

 ـ تبليغات در سطح كلان و بر اساس وسايل مختلف ارتباطي .

ـ تبليغات در سطح كلان و با بهره گيري از كمك‌هاي ارايه شده از سوي دولت .

ـ تبليغات در سطح كلان بر اساس نيازهاي تجاري از سوي بخش خصوصي

 پس بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه توسعه گردشگری و تبليغات در فرايندي مشخص پيوند تنگاتنگي با يكديگر دارند. زيرا گردشگری در فرايند توسعه ، بخشي از ساختار توليد اقتصادي است كه مي تواند در كشورها در گسترش توليد و درآمد و ايجاد اشتغال نقش مهم و اساسي داشته باشد.

 اين بخش اگر چه نيازمند توجه و سرمايه‌گذاري كلان در دراز مدت مي باشد ، ولي بخش‌هاي صنعتي يا كشاورزي به دنبال سرمايه گذاري و سپس انتظار در آمد در دراز مدت نمي باشد، بلكه مي توان سرمايه گذاريهاي لازم و تربيت نيروي انساني را همپاي گسترش جهانگردي انجام داد كه در اين صورت درآمد و بازگشت سود مورد مصرف در كوتاه مدت بدست خواهد آمد. يعني صنعت گردشگري ، صنعت كم هزينه بر و زود بازده است. در اين رابطه ، تبليغات حرفه‌اي، عنصر لازم براي ايجاد شناخت در مخاطبان نسبت به فرم و محتواي موضوع جهانگردي وافزايش جذب جهانگردان ، سرمايه‌گذاري‌ها و ايجاد رفتارهاي انگيزه بخش بستگي به حجم فعاليت‌هاي تبليغاتي به صورت حرفه‌اي و با استفاده از آخرين شيوه‌‌هاي مدرن تبليغاتي است . در بحث تبليغات و پي آمدهاي آن در صنعت جهانگردي در قالب‌هاي نوشتاري ديداري ، شنيداري و هر يك در مرحله‌اي از برنامه‌هاي جهانگردي تاثير گذاري خاص خود را دارد . در زمينه و افزايش جذب جهانگردان هر كشوري عموما بايد توانايي آن رييس برنامه ريزي وعلاقه و نياز آن كشور به رشد و توسعه صنعت گردشگري را بررسي كرده و بعد از آن راهبردهاي برنامه ريزي شده و سپس راهبردهاي به تصويب رسيده را به مورد اجرا گذارد. پس بايد با پذيرش اين اصل و با درك صحيح و آشنايي كامل از بازارهاي هدف بايد موارد زير را در نظر داشت. تعيين اهداف تبليغ، پرهيز از سليقه گرايي و طراحي شكل و محتوايي گويا و رسا ، شناسايي رسانه‌هاي مناسب براي تبليغات ، اختصاص بودجه كافي ، بكارگيري روش‌هاي بديع و نو همگام با ارزش و فن‌آوري روز. شناسايي راه‌هاي رسيدن به تبليغات اثر گذار ، بهره برداري درست و صحيح از كانون تبليغاتي پس از انتخاب آن‌ها و ... پس قدر مسلم آن است كه در دنياي امروز ، تلاش‌هاي تبليغاتي و بازار يابي ، به مراتب از توليد و فروش مهم تر است. لذا اگر كشوري از امكانات و جاذبه‌هاي گردشگري زيادي برخوردار باشد، ولي روش هاي معرفي اين جاذبه‌ها پتانسيل‌ها و عرضه آن به بازا رخريدار(جهانگردان )، را در برنامه كلان خود قرار ندهد، به طور يقين موفق نخواهد بود. از سوي ديگر با توجه به مشكلات عديده اي كه در كشور ما بر سرراه رشد و توسعه صنعت گردشگري و جذب جهانگردان وجود دارد، نقش و اهميت بكارگيري تبليغات حرفه‌اي و مدرن و سرمايه‌گذاري‌هاي كلان در اين رابطه بسيار نمايان‌تر مي شود. از جمله اين مشكلات مي توان به پندارهاي غلط جهانگردان خارجي نسبت به ايران ، مشكلات اداري مانند تهيه رواديد، مشكلات گمركي ، مشكلات بيمه جهانگردان و اموال آنان در كشور ، مشكلات و ناهماهنگي بين دستگاههاي فرهنگي و تبليغي براي عرضه داشته‌ها و توانايي و جاذبه‌‌هاي گردشگري و....اشاره كرد.

 پس با توجه به مشكلات داخلي و خارجي كه بعضا به آن‌ها اشاره شد، تهيه يك برنامه بازاريابي وتبليغات جهانگردي و مشخص كردن اهداف و راهبردهاي بازارياب به عنوان اولين و اساسي ترين گام اقدام كرد.

 اهداف بازاريابي شامل بازارهاي هدف ، انواع و تعداد جهانگردان و طول مدت اقامت آنان است كه راهبردهاي بازاريابي بر اساس اين اهداف و بصورت بلند مدت ، ميان مدت و كوتاه مدت تعيين مي‌شوند.

 راهبردهايي كه موثرترين راه را براي رسيدن به اهداف مشخص تر مي‌كنند مي‌تواند عوامل زير را در بر‌گيرد .

 •تصوير سازي و ارايه تصوير مناسب از كشور به جهانيان .

 •شناسايي مشكلات موجود و همت در جهت برطرف كردن آن .

 •ارتباط ميان فعاليت‌هاي بازاريابي و جاذبه ‌ها و توسعه تسهيلات و امكانات .

 •بكارگيري روش هاي تبليغاتي موثر و حرفه ‌اي براي توسعه و ترويج صنعت گردشگري د ربعد داخلي و بين ‌المللي .

 •برنامه زمان بندي شده براي انجام فعاليت‌هاي تبليغاتي و ترويجي در بازارهاي مورد هدف