گردشگر و زائر

زائر (Pilgrim) به افرادي اطلاق مي گردد که با انگيزه هاي فقط مذهبي (سفرهاي تک منظوره) سفر مي کند.اين افراد مؤمنين و معتقدين مذهبي هستند که به اماکن مقدسه براي انجام فرايض ديني ـ  مذهبي، قربت به خدا ، زيارت قبور امامان و رهبران مذهبي ،شفاعت ،اداء نذر ،ثواب ،شفا ،پاک شدن از گناه و نظير اينها بر اساس آموزه هاي ديني ـ مذهبي که آموخته اند اقدام به به مسافرت مي نمايند ؛ اما گردشگران مذهبي(Religious Tourism)، ديدارکنندگاني هستند که در مراسم و زيارت قبور پيامبران ،امامان و رهبران ديني ـ مذهبي،فعاليتهاي مذهبي و نظير اينها شرکت مي جويند و نيزازديگرمکان هاي گردشگري هم ديدن مي کنند.درواقع گردشگران مذهبي مسافرين وديدار کنندگاني هستند که همزمان با انگيزه هاي مذهبي اوليه ، انگيزه هاي ديگر که ممکن است براي انواع گردشگري عادي باشد در هم مي آميزد، و اهداف سفر آنها چند منظوره و چند نقشي يا چندکارکردي[1]  با اولويت مذهبي است.

به هر حال زائر وگردشگر مذهبي داراي مشترکاتي همچون سفري موقت و داوطلبانه از منطقه سکونت دائمي خود به مکاني ديگر ، متاثر از عقايد مذهبي و وجود حقايق جمعي ،عدم تبعيت از اوقات فراغت و شکست شيوه روزمره زندگي( تبعيت از ايام خاص مذهبي )، کارکرد ، اثرات و تشابهات اقتصادي ،تأثيرات اجتماعي و فضايي بر محيط و کالبد شهر و نظير اينها دارد ؛ و معمولاً اين سفرها توسط هيات هاي مذهبي سازماندهي مي گردد. از طرف ديگر تفاوت عمده زيارت با گردشگري مذهبي در انگيزه و نهاد وجودي آن دو نهفته است. گردشگري مذهبي از فرصت ها استفاده مي کند و به ديدن مکان هاي ديگر فرهنگي ـ تفريحي مي رود ، اما زائر، تمام وقت خود را در مکان مقدسه صرف اعمال و ديدن مذهبي ـ ديني مي کند و هدف مسافرت آن ،از معنويت دروني آن سرچشمه مي گيرد و سعي در ارتقاء اعمال مذهبي، ديني، پيمان هاي پيشين، شکر نعمت رسيده از طرف خدا ، شرکت در مراسم مذهبي مهم وغيره دارد. زائر خود را يک گردشگر محسوب نمي کند و حتي اگر از امکانات رفاهي گردشگري هم استفاده کند ، رفتار او مشابه يک گردشگر نيست .

 هنگامي که عنصر جذب گردشگر مربوط به بناي يادبود، مقبره يا گونه اي از ميراث فرهنگي با ماهيتي مذهبي (مسجد،کليسا،ديرو000)است ، ما معمولاً با گردشگران در فضاي مذهبي مواجه خواهيم بود؛ لذا  اينگونه گردش ها با هدفي فکري ، براي درک پديده مذهبي يا بطور معمولتر لذت بردن از عناصر هنري و زيبا شناختي مي باشند .از جمله نمودها گردشگري از نوع گردشگري فرهنگي(Culture Tourism) است. از آنجا که مذهب عامل و مسئول اکثر ميراث هاي معماري ، هنري به وجود آمده توسط انسان ها در طي قرون گذشته است ، لذا تعجب آور نيست که قسمت اعظم گردشگري فرهنگي را بايد به عنوان گردشگري در فضاي مذهبي(گردشگري مذهبي ـ  فرهنگي)دسته بندي کنيم .بر اين اساس به طور کلي بايد گفت که گردشگري فرهنگي نقطه صفر(گردشگري که تمام دستاوردهاي مادي وغير مادي ،مذهبي و غير مذهبي بشررا در طول تاريخ در دل خود دارد )  به طرف گردشگري مذهبي ارتقاء يافته و نقطه اوج و نهايي آن به تقدس و زيارت ختم مي شود.